Hari icyizere ku biciro bya lisansi? U Rwanda na Kenya byasinye amasezerano akomeye ashobora koroshya itangwa rya peteroli
Yanditswe na Diogenes Pajojo
Amasezerano mashya hagati y’u Rwanda na Kenya azafasha u Rwanda gukoresha ibikorwaremezo bya Kenya mu gutumiza, kubika no gutwara ibikomoka kuri peteroli, ibintu bitegerejweho kongera umutekano w’itangwa ryayo no kugabanya ingaruka z’ihungabana ry’isoko mu Karere no ku rwego mpuzamahanga.
Mu gihe ibiciro bya lisansi na mazutu bikomeje gukurikiranwa n’abaturage ndetse n’abakora ubucuruzi, u Rwanda rwateye indi ntambwe ikomeye ishobora kurushaho kurwubakira ubushobozi bwo kubona ibikomoka kuri peteroli mu buryo burambye. Guverinoma y’u Rwanda n’iya Kenya zashyize umukono ku masezerano y’ubufatanye agamije koroshya uburyo bwo gutumiza peteroli n’ibiyikomokaho binyuze mu Muhora wa Ruguru (Northern Corridor).
Aya masezerano yashyizweho umukono ku wa 29 Kamena 2026, akaba afatwa nk’ay’ingenzi mu kongera ubufatanye mu by’ubukungu hagati y’ibihugu byombi.
Amasezerano mashya azafasha u Rwanda kugura ibikomoka kuri peteroli ku masoko atandukanye ku Isi, rukoreshe ibikorwaremezo bya Kenya birimo ibigega bibika peteroli, imiyoboro iyitwara ndetse n’ibindi bikoresho byifashishwa mu kuyigeza ku mupaka w’u Rwanda.
Hashyizweho kandi amasezerano abiri azafasha gushyira mu bikorwa uyu mushinga. Aya ahuza Guverinoma y’u Rwanda na Kenya, Rwanda National Energy Company (RNEC) ndetse na Kenya Pipeline Company (KPC), ari zo nzego zizakurikirana ishyirwa mu bikorwa ry’ayo masezerano.
U Rwanda rwitezweho kungukiramo ibintu byinshi birimo kongera ububiko bw’ibikomoka kuri peteroli, koroshya uburyo bwo kubigeza ku isoko, kugabanya ibyago byo kubura lisansi cyangwa mazutu ndetse no kongera ubushobozi bwo guhangana n’ihindagurika ry’ibiciro ku rwego mpuzamahanga.
Nubwo aya masezerano adahita asobanura ko ibiciro bya lisansi bigiye kugabanuka ako kanya, ashobora kugira uruhare mu gutuma itangwa rya peteroli rirushaho kuba rihamye kandi igihugu kikagira ubushobozi bwo guhangana n’ibibazo byaterwa n’ibura ryayo.
Minisitiri w’Ubucuruzi n’Inganda, Antoine Marie Kajangwe, yavuze ko aya masezerano ari umusaruro w’ibiganiro byamaze imyaka ibiri n’igice hagati y’impande zombi.
Yagaragaje ko aya masezerano ashyiraho umusingi w’ubufatanye burambye hagati ya Guverinoma zombi ndetse n’abafatanyabikorwa bo mu rwego rw’abikorera mu bijyanye no gutwara no gucunga ibikomoka kuri peteroli.
Yanashimangiye ko ibihugu bigize Umuryango wa Afurika y’Iburasirazuba bifite inyungu nyinshi mu gusangira ibikorwaremezo no guhuza uburyo bikoramo aho gukora buri gihugu ukwacyo, kuko ibyo bigabanya ibiciro by’ubwikorezi n’ubucuruzi.
Umunyamabanga wa Leta muri Minisiteri y’Ingufu na Peteroli muri Kenya, Opiyo Wandayi, yavuze ko igihugu cye cyiteguye gukomeza gufasha u Rwanda kubona ibikomoka kuri peteroli mu buryo bwizewe kandi bwihuse.
Yatangaje ko nyuma y’ishyirwa mu bikorwa ry’aya masezerano, ingano ya peteroli inyuzwa mu Muhora wa Ruguru igenewe u Rwanda izava kuri metero kibe ibihumbi 50 ku mwaka ikagera kuri metero kibe ibihumbi 500, bivuze ko iziyongera inshuro icumi.
Aya masezerano ashobora gufasha kongera icyizere cy’abashoramari, korohereza ubucuruzi bwambukiranya imipaka, guteza imbere ubufatanye hagati y’u Rwanda na Kenya no gushyigikira ishyirwa mu bikorwa ry’Isoko Rusange rya Afurika (AfCFTA).







Leave a comment